ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten

Binnen de minor Beyond Matters doen we elk jaar een onderzoek op het grensvlak van religie, kunst en cultuur. Het onderzoek is interdisciplinair, de groep studenten en docenten is dat ook.
Ze zijn afkomstig uit de wereld van beeldende kunst, grafisch ontwerpen, theologie, religiewetenschap, filosofie. Wat hen bindt is belangstelling voor thema’s in het tussengebied van kunst, cultuur en religie.

Dit jaar hebben we voor het Beyond Matters onderzoek gekozen voor het thema offer. Het offer is de oudste vorm van religieus handelen en de oorsprong van beeldende kunst. Maar welke betekenis heeft het nu nog? Is er iets dat ons nog met deze oorsprong verbindt? In deze minor onderzoeken we de plaats die het offer ooit had en nu nog heeft in religie, kunst en cultuur. De theorie komt aan de orde door gastcolleges vanuit o.a. religiewetenschap,  (kunst)geschiedenis, filosofie, culturele antropologie; en er wordt beeldend onderzoek gedaan.

Het woord “offer” heeft veel betekenissen: religieus, maar ook maatschappelijk.
Het roept de sfeer op van een altaar, waarop iets aangeboden wordt “aan God” , “aan Allah” of  “aan de goden”. Dat kan een offerdier zijn, het kan ook een deel van je eigen eten zijn.
Maar ook buiten de religieuze sfeer gebruiken we het woord offer. Soms lees je in de krant dat het verkeer “weer vijf slachtoffers heeft geëist” , alsof het verkeer een moderne god is die voor zijn efficiëntie iets terug vraagt. We kunnen er niks aan doen, we moeten gewoon accepteren dat mobiliteit ook zijn prijs heeft.
Of een minister zegt dat we een offer moeten brengen, in verband met de economische crisis.
Terroristen en politieke activisten beschouwen hun daden soms als een offer dat ze moeten brengen, voor de goede zaak.
Moeders (en vaders) offeren zich op voor hun kinderen. Maar: niet te veel, wordt dan waarschuwend gezegd. Dat is niet goed, dan raak je je eigen identiteit kwijt. Waarom niet? Waarom zou je niet alles opgeven, voor je kinderen, of voor de goede zaak?
Wat is een offer eigenlijk?   Heeft het zin? Of is het in wezen altijd zinloos en absurd?

Wat leer je in deze minor als student?
In deze minor leer je om een concreet verschijnsel op het grensvlak van religie, kunst en cultuur te duiden.
Je hebt geleerd onderzoek te doen in een interdisciplinair kader der onder leiding van docenten uit de wereld van filosofie, kunst en religiewetenschap. Na afloop ben je in staat er zelf betekenis aan te geven, zowel beeldend als theoretisch.
Je hebt kennis opgedaan over het onderwerp en geleerd je gedachten daarover te verdiepen, toe te spitsen, te ordenen en te uiten.
Je bent in staat die gedachten te vertalen in  een product, dienst of werk.
De minor wordt afgesloten met een openbaar Symposium waar je jouw product, dienst of werk aan een breder publiek mag presenteren.

Onderwerpen waarover je gastlessen krijgt van specialisten:

1. Het oudste offer? Een lezing over Agnicayana, een Vedisch ritueel dat al 3000 jaar oud is en  aan het einde van de 20ste eeuw op film werd vastgelegd. Filosoof en wetenschapper Frits Staal deed er jarenlang onderzoek naar. Een lezing over zijn werk, waarbij we ook de film bekijken die hij maakte.

2. Ook in de Griekse wereld werd veel geofferd. Maar waarom? Waarom moest Agamemnon zijn dochter Iphigeneia offeren? Waarom offerde Antigone haar leven voor haar broer? Wat betekende het offer in de Griekse cultuur?  We nodigen een classicus uit om het te vertellen.

3. Was Jezus een zondebok? Waarom moest zijn leven geofferd worden? Is de kruisdood van Jezus een herhaling van het offer van Abraham?  Een lezing over de offer- theorie van filosoof René Girard.

4. Waarom zetten sommige politieke activisten hun leven op het spel?
Kun je terrorisme als een vorm van offeren beschouwen? Is er een verbinding te leggen  met kunst? Een lezing vanuit niet-Westerse kunst, theologie en  cultuur/politiek.

5. Is kunst zelf een vorm van offeren? We vragen dit aan beeldend kunstenaars Marc Mulders en Jan Peter Muilwijk

6. Kun je het werk van Joseph Beuys als een geritualiseerde vorm van offeren beschouwen?
Een lezing vanuit kunstgeschiedenis en filosofie.

7. Heeft offeren zin of is het zinloos? De Franse filosoof Georges Bataille heeft hier zijn hele leven lang onderzoek naar gedaan. Hij richtte zich op alle vormen van verspilling en overgave in de cultuur: zoals feesten, seksualiteit en erotiek, geweld; en hij trok lijnen naar religie en kunst.

Lees hier meer over het programma en de opzet van de minor.