Hoofdstuk 4: Franse en Italiaanse muziek in de 14e eeuw
4.5 Muzikale vormen in het Trecento
In Italië ontstaat in dezelfde tijd als de Ars Nova een geheel anders geaarde muziek. Hier staat niet zozeer de constructie voorop, als wel iets wat je met een anachronisme ”bel canto” zou kunnen noemen. Overzichtelijke, zoetgevooisde muziek, die, zeker in vergelijk met de Franse tijdgenoten, verrassend harmonisch aandoet. De grote componist van deze tijd (in Italië spreken we van het Trecento) is Francesco Landini (†1397). Waar Machaut toch meer het einde van de Gotiek inluidt, is in de muziek van Landini de Renaissance al hoorbaar. Het zoetgevooisde van zijn muziek is duidelijk hoorbaar in de zgn. Landini-cadens (de onderterts-cadens).

landini (2K)klik hier

Opmerkelijk is wel dat de 14e eeuwse Italiaanse muziek zich voor de eerste keer uiteenzet met de polyfone schrijfwijze: van de periode hiervoor is er geen polyfone muziek bekend; vermoedelijk werd deze wel geďmproviseerd. We kunnen drie kenmerken van de Trecento-muziek aangeven:

  1. de afwezigheid van de cantus firmus
  2. in ritmisch opzicht minder complex dan de franse muziek en gebruik van eenvoudige schrijfwijze
  3. vokale stijl waarin de versiering een belangrijke plaats inneemt
De belangrijkste vormen van het trecento zijn
  1. het polyfone 2-stemmige madrigaal, in een 2-delige maatsoort, eindigend met een ritornello in een driedelige maatsoort; de tekst was meestal idyllisch van karakter.
  2. de caccia, gebaseerd op canontechnieken; onderwerp: jachttaferelen.
  3. de ballata, die lijkt op de Franse virelai met zijn refrein aan het begin en einde van elk couplet (R-ssa-R: Refrein-stollen-stollen-abgesang-Refrein).
Belangrijke componisten van het Trecento:
  1. Francesco Landini (ook: Landino, ca. 1325-97)
    De blinde Landini was de vooraanstaande componist van de ballata en virtuoos op een organetto (klein orgel). Hij componeerde alleen wereldlijke muziek.
  2. Jacopo da Bologna (actief 1340-60)
  3. Johannes Ciconia (ca. 1335-1411)

Luisteropdracht

Partituur:klik hier, Landini, Questa fanciull' amor (ballata)
Audio:klik hier (Landini, Questa fanciull amor)
Partituur:klik hier, Ciconia, Gloria
Audio:www.naxosmusiclibrary.com, CD code: HCD31583 , track 4 (Ciconia, Gloria)

4.5.1 Laat 14e eeuwse stijl
Met de terugkeer van het Franse pauselijke hof naar Rome in 1377 zijn er Franse invloeden op de Italiaanse muziek: Italiaanse componisten schreven liederen in Franse genres en pasten Franse notatie toe. De franse Ars Subtilior klinkt dan ook in de Italiaanse muziek.

vorige | volgende